بهداشت حرفه ای

تلاش با اين فرض آغاز شد كه سيستم موجود بايد طوري توسعه يابد كه بتواند به يك سيستم واحد جهاني در طبقه بندي، برچسب گذاري و تهيه برگه هاي ايمني مواد شيميايي تبديل شود. البته اين يك ايده كاملاً جديد نبود زيرا پيش از آن يك  هماهنگي در طبقه بندي و برچسب گذاري براي خطرات فيزيكي و سميت حاد مواد شيميايي در حمل و نقل اين مواد وجود داشت كه بر اساس توصيه هاي كميته كارشناسان حمل و نقل مواد شيميايي خطرناك  وابسته به شوراي اقتصادي  اجتماعي سازمان ملل متحد[1](UNCEDTG)تنظيم گرديده بود.

اين هماهنگي  محيط كار و همچنين بخش مشتريان را شامل نمي شد و بنابراين نيازمندي هاي موجود در بخش حمل و نقل  در برخي از كشورها با ساير بخشهاي آن كشورها هماهنگي لازم را نداشت.

تعهد و الزام  بين المللي كه  سبب ايجاد انگيزه جهاني براي تكميل اين تلاشها شد، در سال 1992  مورد پذيرش  قرار گرفت و در دستور كار كنفرانس  توسعه  و  محيط  سازمان  ملل  متحد   (UNCED)[2] در سال 2000 در پاراگراف 27/19 به شرح زير منعكس گرديد:

" يك سيستم هماهنگ جهاني  طبقه بندي خطرات مواد شيميايي و برچسب گذاري آنها شامل برگه هاي اطلاعات ايمني مواد[3] و علائمي كه به آساني قابل درك باشند در صورت امكان تا سال 2000 برقرار گردد."

اين تلاشها توسط گروه متوازن كننده هماهنگ سازي طبقه بندي مواد شيميايي (CG/HCCS)[4] و تحت عنوان برنامه بين سازماني مديريت صحيح مواد شيميايي (IOMC)[5] سامان دهي و مديريت مي شد اما كانون هدايت فني (focal points) تكميل اين تلاشها در سازمان بين المللي كار و سازمان همكاريهاي اقتصادي و توسعه و كميته فرعي كارشناسان حمل و نقل مواد شيميايي خطرناك وابسته به شوراي اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل[6] (UNSCETDG) قرار داشت.

هنگامي كه اين تلاشها در سال 2001 به نتيجه رسيد، نتايج حاصله از برنامه بين سازماني مديريت صحيح

مواد شيميايي (IOMC) به كميته فرعي تازه تاسيسي بنام كميته فرعي كارشناسان سيستم هماهنگ جهاني برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي (UNSCEGHS)[7] منتقل شد. اين كميته هم به عنوان يك كميته فرعي وابسته به شوراي اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل متحد است كه بر اساس مصوبه شماره65/1999  مورخ 26  اكتبر 1999   تشكيل شد. همچنين  كميته  كارشناسان حمل و نقل مواد شيميايي خطرناك  با سازماندهي مجدد و تغيير نام  به "كميته كارشناسان حمل و نقل مواد خطرناك تحت پوشش سيستم هماهنگ جهاني طبقه بندي و برچسب گذاري مواد شيميايي(UNCETDG/GHS)[8] "  تبديل و در همان موقعيت سازماني قرار گرفته است. دوره هاي اين كميته و كميته هاي فرعي آن دوساله خواهد بود.

كميته فرعي كارشناسان سيستم هماهنگ جهاني برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي (UNSCEGHS) مسئول حفظ و توسعه اجرايي سيستم هماهنگ جهاني برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي (GHS) است. اين كميته ميتواند راهنمايي هاي اضافي را در هنگامي كه نياز به آنها فزوني مي يابد ارائه كند كه سبب افزايش استحكام سيستم فوق شده و كشورها را نسبت به پذيرش  اجراي آن ترغيب كند.

تحت نظارت ويژه  اين كميته ،اسناد و مدارك در دوره هاي زماني منظم بر اساس تجربيات ملي و منطقه اي و نيازمنديهاي مشاهده شده در اجراي آنها و تطبيق با قوانين ملي  و بين المللي كشورها  بازبيني و اصلاح  و بومي سازي مي شوند  تا با استفاده از تجربيات فوق اجراي سيستم هماهنگ برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي بخوبي انجام شود.

نخستين كار كميته فرعي كارشناسان سيستم هماهنگ جهاني برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي اين بود كه سيستم هماهنگ جهاني (GHS) را براي استفاده و كاربرد در تمامي نقاط درنيا در دسترس قرار دهد. اولين نسخه اين سند كه  به عنوان  پايه اجرايي سيستم در دنيا در نظر گرفته شده بود در نخستين جلسه كميته كارشناسان (يازدهم تا سيزدهم  دسامبر سال 2002 ميلادي) مورد تصويب  قرار گرفت و در سال 2003 تحت شماره ST/SG/AC.10/30  منتشر شد..

در جلسه دوم اين كميته كه در روز دهم دسامبر سال 2004 تشكيل شد ،اين كميته پاره اي اصلاحات را در سند گذشته اعمال كرد كه به شرح ST/SG/AC.10/32/Add.3 و ST/SG/AC.10/32/Add.3/Corr.1 به سند اضافه شده است.

اين نسخه اصلاح شده سند GHS حاوي مقررات جديد در خصوص خطرات تنفسي مواد شيميايي و راهنماي احتياط لازم همراه با شكلها و دستورات و برگه هاي ايمني مواد است. 

در پاراگراف 23 (c) برنامه عملياتي تدوين شده در نشست جهاني در زمينه توسعه مستمر و پايدار كه در چهارم  سپتامبر سال 2002ميلادي در ژوهانسبورگ آفريقاي جنوبي تشكيل شد كشورهاي دنيا تشويق به اجراي هرچه سريعتر  برنامه جديد  GHS شدند با ديدگاه كه حداكثر تا پايان سال 2008 آن را كاملاً عملي نمايند.

سپس، شوراي  اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل در قطعنامه شماره64/ 2003خود كه در اجلاس 25 جولاي 2003 صادر گرديد از حكومت هاي كشورها خواست كه براي اجراي سيستم هماهنگ جهاني برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي  از طريق  پي ريزي فرآيند هاي ملي و تصويب قوانين كشوري گامهاي جدي لازم را بردارند تا سيستم هماهنگ جهاني فوق را در سريعترين زمان ممكن اجرا كنند بطوري كه تا پايان سال 2008اجرايي شدن آن در كليه كشورها عملي شده باشد.

همچنين اين قطعنامه از كميسيون هاي منطقه اي ،برنامه هاي اجرايي سازمان ملل و موسسات علاقمند و ذيربط در موضوع دعوت كرده است تا به ارتقاي اجرايي شدن سيستم هماهنگ جهاني كمك كنند و اصلاحات لازم را در قوانين و اساسنامه هاي خود در زمينه هاي ايمني وسايل حمل و نقل بين المللي، ايمني كار، حفاظت از مصرف كننده و يا حفاظت محيط زيست بعمل آورند تا به عملي شدن سيستم هماهنگ جهاني كمك كنند.

گرچه دولت ها، موسسات منطقه اي و سازمانهاي بين المللي نخستين مخاطبين سيستم هماهنگ جهاني (GHS) هستند اما اين امر مي تواند براي آنها فضاي موثري ايجاد كند تا بتوانند در به اجراي اين سيستم در صنايعي كه نهايتا بايد سيستم هماهنگ جهاني را اجرا كنند همت گمارند و از موارد و لوازم  مورد نياز خود در سطح ملي  شناخت لازم بدست آورند.

در دسترس بودن اطلاعات در باره مواد شيميايي،خطرات آنهاو راههاي محافظت از جان انسانها در مقابل اين مواد، توسط بنياد ملي برنامه هاي مديريت ايمن مواد شيميايي تدوين خواهد شد.

مديريت گسترده مواد شيميايي در كشوره در سراسر جهان ميتواند به داشتن شرايط محيطي بهتر و امن تر منتهي شود تا  جمعيت جهان  بتوانند از آن بهرمند گردند و بتوانند از مواد شيميايي بطو رصحيح استفاده كنند.

هماهنگ سازي  از لحاظ  تسهيل تجارت بين المللي نيز بسيار سودمند است زيرا هماهنگي لازم در شناخت نيازمنديهاي  طبقه بندي خطرات مواد شيميايي در سطوح ملي را ارتقاي چشمگيري مي بخشد ونيز ارتباطاتي را كه شركتهاي درگير در تجارت بين المللي ناگزير به داشتن  آن هستند افزايش مي دهد.

 10- اصول وروش این سیستم درکتاب Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals(GHS) که توسط دبيرخانه كميسيون اقتصادي اجتماعي اروپايي سازمان ملل (UNECE) تهيه گرديده ، ارائه شده كه وظايف دبيرخانه را براي كميته كارشناسان معرفي مي نمايد.

11- براي اطلاعات بيشتر در زمينه وظايف كميته و كميته هاي فرعي و همچنين دريافت غلطنامه  به سايت  كميسيون اقتصادي اجتماعي اروپايي بخش حمل و نقل به آدرسهاي زير مراجعه كنيد:   http://www.unece.org/trans/danger/publi/ghs/ghs_welcome_e.html http://www.unece.org/trans/danger/danger.html    

 

 

 

 

 

اهداف، قلمرو اجرايي و كاربرد سيستم هماهنگ جهاني طبقه بندي و برچسب گذاري مواد شيميايي (GHS)

اهداف :

استفاده از محصولات شيميايي براي بهبود كيفيت زندگي يك پديده جهاني است اما با وجود فوايد زياد، اين مواد خطرات عمده اي را نيز متوجه انسان و يا محيط زيست مي كنند. به همين دليل همه ساله تعداد زيادي از كشورها و يا سازمانها قوانيني را وضع مي كنند تا به موجب آنها بايستي اطلاعات مورد نياز در خصوص مواد شيميايي مورد استفاده تهيه و در برگه هاي ايمني مواد و همچنين برچسبها مورد استفاده قرار گيرد. با وجود تعداد بسيار زيادي مواد شيميايي تصويب قوانين اختصاصي براي هر كدام از آنها كار ساده اي به نظر نميرسد. تهيه اطلاعات در مورد خصوصيات و خطرات  مواد شيميايي مورد مصرف و ارائه آنها امكان رعايت تدابير احتياطي را با توجه به امكانات و شرايط محل مورد استفاده فراهم مي نمايد.

اگرچه قوانين و مقررات موجود در كشورها از جهاتي به هم شبيه است؛ اما تفاوتهاي موجود در اين قوانين آنقدر مهم هستند كه سبب تفاوت  برچسب ها و برگه هاي ايمني مواد يك فراورده در كشورهاي مختلف مي شوند.بعلت اختلافاتي كه  در تعريف خطرات در كشورهاي گوناگون وجود دارد ممكن است يك ماده در يك كشور قابل اشتعال و در كشور ديگرغير قابل اشتعال  معرفي شده يا ممكن است در يك كشور سرطانزا ودر ديگري فاقد اين اثر در نظر گرفته شود.

از آنجايي كه تصميم در باره اينكه اعلان هاي خطرات شامل برگه هاي ايمني مواد و برچسبها حاوي چه مطالبي باشند در سراسر گيتي متفاوت است شركتهايي كه خواستار مشاركت در تجارت بين المللي باشند ناگزير به داشتن گروه عظيمي از كارشناسان و پرسنل ستادي هستند تا بتوانند بطور مستمر تغييرات قوانين و مقررات در زمينه برچسب گذاري و برگه هاي ايمني مواد رادر كشورهاي توليد كننده مواد شيميايي پيگيري نموده و براي كشور خود نيز برچسب و برگه ايمني مواد جداگانه تدوين نمايند بعلاوه بعلت  وجود پيچيدگي  دراستقرار و حفظ و نگهداري  يك سيستم جامع برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي بسياري كشورها اساسا فاقد هرگونه سيستم در اين زمينه هستند.

با توجه به تجارت وسيع جهاني مواد شيميايي و نياز به تدوين و توسعه برنامه هاي ملي براي اطمينان از  حمل و نقل ،مصرف و دفع ايمن مواد شيميايي، ضرورت وجود يك  بنياد براي ايجاد  رويكرد بين المللي هماهنگ طبقه بندي و برچسب گذاري مواد شيميايي احساس ميشود .زمانيكه كليه كشورها بتوانند اطلاعات اختصاصي مربوط به كليه مواد شيميايي كه خود توليد كرده و يا از كشورهاي ديگر وارد مي نمايند را در اختيار داشته باشند بنيان يك نظام جامع براي كنترل تماس با مواد شيميايي و حفاظت جان انسانها در برابر اين مواد ميتواند بدرستي پي ريزي شود.

بنابراين دلايل بسياري براي ضرورت ايجاد يك سيستم هماهنگ وجود دارد. در صورت اجراي سيستم هماهنگ جهاني(GHS)  انتظار ميرود كه:

 

1- حفاظت از سلامت انسانها و حفاظت محيط زيست در برابر خطرات مواد شيميايي با تهيه اعلان هاي خطر با استفاده از يك سيستم هماهنگ بين المللي كه در تمام نقاط جهان بسادگي قابل درك باشد ؛ارتقا می یابد.

2 - يك چهارچوب به رسميت شناخته شده براي كشورهايي كه فاقد سيستم برچسب گذاري و طبقه بندي می باشندفراهم گردد.

 

 

3- نياز جهاني به آزمايش و ارزشيابي مواد شيميايي كاهش يابد.

4- تجارت جهاني مواد شيميايي كه خطرات آنها بر اساس اصول بين المللي شناسايي و تعريف گرديده است تسهيل شود.

تلاشها در اين زمينه با آزمون سيستمهاي موجود آغاز شد و اهداف مورد نظر تعريف گرديد.هنگامي كه برخي از كشورها الزام هاي بيشتري به وجود سيستم نشان دادند،سيستم هايي كه در پي مي آيد بعنوان پيشرو سيستم هاي موجود به عنوان مبناي اوليه جهت تنظيم سيستم پيچيده هماهنگ جهاني قرار گرفتند:

• الزامات موجود در آمريكا به عنوان مبنا در زمينه محيط كار،مصرف كنندگان و آفت كش ها؛
• الزامات موجود در كانادا به عنوان مبنا در زمينه محيط كار،مصرف كنندگان و آفت كش ها؛
• رهنمود هاي اتحاديه اروپا براي طبقه بندي و آماده سازي و برچسب گذاري مواد،
• رهنمود هاي سازمان ملل در زمينه حمل و نقل مواد خطرناك

الزامات موجود در ساير كشورها هم در جهت توسعه تلاشها مورد توجه قرار گرفتند اما اقدام نخست يافتن راههاي براي تطبيق روشهاي موجود و يافتن نقاط قوت آنها و طراحي يك رويكرد هماهنگ جهاني بر اساس اين نقاط قوت بوده است كه اين امر برا اساس اصول پذيرفته شده هماهنگ سازي كه پيشتر مورد توافق قرار گرفته بود و با توجه به موارد ذیل به انجام رسید:

• سطوح حفاظتي موجود كارگران، مصرف كنندگان مواد شيميايي و عموم مردم و محيط زيست نبايد در نتيجه سيستم هماهنگ جهاني برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي كاهش يابد
• فرآيند طبقه بندي خطرات مستقيما به خطرات برخاسته از عناصر و تركيبات و مخلوطهاي تشكيل دهنده مواد شيميايي مي پردازد صرفنظر از اينكه  منشا آنها آلي و يا  معدني باشد[9]
• هماهنگ سازي به معني بنيانگذاري يك پايه مشترك و منسجم براي طبقه بندي مواد شيميايي و تنظيم اعلان خطرهاي آنهاست كه از خواص مربوط به  يك ماده شيميايي گرفته تا حمل و نقل آنها و حفاظت كارگران و مشتريان و مصرف كنندگان و محيط زيست و روشهاي حفاظتي قابل انتخاب در هريك از موارد را در بر مي گيرد.

-      حوزه عمل هماهنگ سازي هم شامل معيارهاي طبقه بندي خطرات و هم ابزارهاي ارتباطي اعلان خطر مانند برچسب و برگه هاي ايمني مواد مي شود كه به ويژه در چهار روش موجود كه در گزارش سازمان بين المللي كار ذكر شده اند[10] آورده شده است.

-      اعمال تغييرات در سيستمهاي موجود براي دستيابي به يك سيستم واحد هماهنگ جهاني ضروري است. اين تغييرات  بايد در درون فرايند انتقال از سيستمهاي قديمي به سيستم جديد انجام شود.

-        دغدغه هاي سازمانهاي بين المللي كارفرمايان، كارگران و مصرف كنندگان بايد درهنگام هماهنگي سيستم مورد توجه قرار گيرد.

-      ميزان درك اطلاعات خطرات مواد شيميايي در نزد گروه هدف بطور مثال كارگران،مصرف كنندگان و عموم مردم  بايد مشخص و قابل اندازه گيري باشد.

-      اطلاعات معتبري كه اكنون در طبقه بندي مواد شيميايي با روشهاي قديم توليد شده اند در طبقه بندي جديد با سيستم هماهنگ جهاني برچسب گذاري بايد مورد توجه و پذيرش قرار گيرند.

-        يك سيستم هماهنگ جديد نيازمند اين است كه  روشهاي موجود آزمايش مواد شيميايي با آن تطابق داشته باشند.

-      در خصوص  اعلانهاي خطر مواد شيميايي، ايمني و سلامت كارگران، مشتريان و عموم مردم بطور كلي و  حفاظت محيط زيست بايد تضمين شود  و در هنگام اعلام سياستها و  اطلاعات حفاظتي تجاري  محرمانه توسط مسئولين ذيصلاح مورد تاكيد و توجه قرار گيرد.

 

حوزه عمل

سيستم هماهنگ برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي GHS   شامل موارد زير است:

·      معيارهاي مشخص و هماهنگ براي طبقه بندي مواد شيميايي بر اساس خطرات آنها براي سلامت انسان و محيط زيست و خطرات فيزيكي آنها و

·      عناصر هماهنگ شده و يكسان براي استفاده در اعلان هاي خطر مواد شيميايي شامل موارد مورد نياز در برچسب گذاري و برگه ايمني مواد

اين سند توضيح مي دهد كه علائم و معيارهاي طبقه بندي مواد شيميايي و تنظيم اعلان هاي خطر مواد شيميايي مانند برچسب و برگه ايمني مواد بر اساس نوع خطر بطور مثال سميت حاد و قابليت اشتعال چگونه بايد باشد. بعلاوه استدلال هاي لازم براي انتخاب اين علائم توضيح داده شده اند و نبز برخي مثالها براي طبقه بندي مواد شيميايي در متن و پيوستها آمده است كه نشان ميدهد چگونه بايد اين علائم و معيارها بكار گرفته شود. همچنين برخي مباحث مطرح شده در حين هماهنگ سازي و نيز راهنمايي هاي اضافي ضروري براي اجراي اين سيستم هماهنگ آموزش داده شده است.

 

 

حوزه عمل سيستم هماهنگ جهاني GHSبر اساس الزام كنفرانس محيط زيست و توسعه سازمان ملل سازمان ملل متحد[11](UNCED) تعريف شده است كه در پاراگراف26 و 27 دستور کار 21، فصل 19 دستورالعمل B آورده شده كه مجدداً در پي مي آيد:

26-سيستمهاي هماهنگ شده جهاني طبقه بندي و برچسب گذاري مواد شيميايي بر اساس خطرات آنها در مقايسه با روش های ديگر هنوز آنقدر سودمند نيستند تا بتوانند استفاده ايمن از مواد شيميايي را در محيط كار يا منزل بهبود ببخشند.طبقه بندي مواد شيميايي مي تواند بر اساس اهداف متفاوت تنظيم شود و اساسا يك شيوه بسيار مهم در بنا نهادن يك سيستم   برچسب گذاري مواد شيميايي است. نياز به تنظيم  سيستم هاي  هماهنگ شده جهاني  پويا براي طبقه بندي و برچسب گذاري مواد شيميايي كه همواره در حال پيشرفت باشد احساس مي شود.

27- يك سيستم هماهنگ جهاني براي برچسب گذاري يكسان و طبقه بندي مواد شيميايي كه شامل تهيه برگه هاي ايمني مواد و علائم قابل فهم ساده باشد در صورت امكان تا انتهاي سال 2000فراهم گردد.

این الزام بعداً در فرایندهای هماهنگ سازی مورد تجزیه و تحلیل و بازبینی قرار گرفت تا کلیه پارامترهای تاثیرگذار در سيستم هماهنگ جهاني GHS شناسایی شود.در نتیجه، بمنظور حصول اطمینان از آگاهی گروههای ذینفع از حوزه عمل در سيستم هماهنگ جهاني GHS شفاف سازی زیر توسط گروه هماهنگی برنامه بین سازمانی مدیریت صحیح مواد شیمیایی انجام شده و به شرح زیر ارائه شد:

“ فعالیت در هماهنگ سازی طبقه بندی خطر و برچسب گذاری مواد شیمیایی بر روی یک سیستم هماهنگ شده برای کلیه مواد  و مخلوط های شیمیایی متمرکز شده است. کاربرد اجزای سیستم ممکن است بنا به نوع محصول یا مرحله ای از چرخه تولید که محصول در آن قرار دارد متفاوت باشد.

 درزمان طبقه بندی یک ماده شیمیایی هنگامي كه قرار است در مورد تدوين دستورالعمل نحوه استفاده از آن تصميم گيري شود و يا اطلاعات لازم در مورد يك ماده شيميايي ارائه شود بایستی احتمال بروز كليه آثار زیان آورآن  ماده در نظر گرفته شود.

مواد دارويي ، افزودني هاي غذايي،مواد آرايشي و باقیمانده آفت کش ها در مواد غذايي  تحت پوشش سيستم هماهنگ جهاني قرار نمی گیرند. 

 

اما اين گونه موادبايد در جايي كه كارگران با آنها در تماس هستند و نيز جهت اعمال حمايت لازم در صورت وقوع مواجهه با مواد در هنگام حمل و نقل آنها تحت پوشش سيستم هماهنگ جهاني قرار گيرند. گروه تعدیل كننده  هماهنگ سازي طبقه بندي مواد شيميايي(CG/HCCS)  واقف است كه براي اين كه پيامدهاي  كاربرد هاي خاص  برخي از  طبقه بندي هاي انواع روشهاي مصرف ماده  روشن شود بررسي هاي بيشتري مورد نياز خواهد بود كه دربرخی موارد ممكن است استفاده از تجربيات كارشناسان متخصص لازم باشد. نکات کلیدی مورد توجه دربرنامه GHS عبارتنداز:

 

·      سيستمهاي موجود برچسب گذاري و طبقه بندي مواد شيميايي مواجهات بالقوه  با كليه موادي كه داراي پتانسيل خطرناك هستند را در همه روشهاي استفاده و كاربرد  آنها شامل توليد؛ انبار كردن ، حمل و نقل، استفاده از آنها در محيط‌كار، مصرف توسط مشتري و تاثير آنها در زمان  ورود به محيط زيست را شناسايي  مي كند.اين سيستمها مي خواهند از انسان، و محيط زيست محافظت كنند. از لحاظ مواد شيميايي تحت پوشش، بيشترين گستره الزامات بكار رفته در طبقه بندي وبرچسب گذاري مواد شيميايي در سيستمهاي موجود و بكار رفته در بخشهاي محيط كار و حمل و نقل مواد شيميايي است. بايستي متذكر شد كه واژه  شيميايي بصورت وسيعي در توافق نامه ها و اسناد بعدي مربوط به آن در كنفرانس توسعه و محيط سازمان ملل متحد استفاده شده است  بطوري كه  بايستي  مواد، فرآورده ها،مخلوطها، آماده سازي مواد شيمايي و بطور كلي هر واژه ديگري را كه ممكن است در سيستهاي موجود برچسب گذاري و طبقه بندي  مواد شيميايي اشاره شده باشد را شامل شده و آن را تحت پوشش قرار دهد.

·      از آنجايي كه كليه مواد يا فر آورده هاي شيميايي موجود در امر تجارت در محيط هاي شغلي توليد مي شوند،ودر زمان حمل و نقل با كشتي و يا ساير وسايل توسط كارگران جابجا مي شوند و درنتيجه اين كارگران در معرض تماس با آنها هستند، و اغلب در محيط هاي شغلي و توسط كارگران به مصرف مي رسند، از نظر حوزه عمل و استقرار سيستم هماهنگ جهاني  GHS جايي و يا نوع خاصي از ماده يا فرآورده شيميايي را نمي توان كاملا مستثني كرد. در برخي كشورها،به عنوان مثال مواد دارويي معمولاً تحت پوشش الزامات خاص مربوط به نحوه توليد، نگهداري و حمل و نقل در هر مرحله از چرخه توليد هستند. الزامات مربوط به محيط كار همچنين ممكن است شاغلين در بخشهاي اداري در توليد برخي ازداروها و نيز كارگراني را كه وظيفه آنها نظافت داروهاي ريخته شده  را به عهده دارند و يا ساير كساني را كه داراي تماسهاي پنهان با برخي مواد دارويي در نظام  بهداشتي درماني هستند را در بر بگيرد.برگه هاي ايمني مواد و آموزش بايستي  براي اينگونه افراد تحت نظارت سيستم و الزامات موجود فراهم و در دسترس قرار گيرد. پيش بيني مي شود كه سيستم هماهنگ جهانيGHS بتواند به روش مشابهي براي مواد دارويي نيز بكار برده شود.

 

·      در برخي از مراحل چرخه توليد و مصرف مواد فوق، ممكن است سيستم هماهنگ جهانيGHS اصلا كابرد نداشته باشد.بطور مثال در مصرف عمدي مواد توسط انسان و يا خوراندن يا تزريق عمدي آن به حيوان ، فرآورده دارويي انساني يا حيواني بطور كلي در حوزه برچسب گذاري در سيستمهاي موجود قرار نمي گيرد.در سيستم هماهنگ جهانيGHS ،الزامات موجود بطور عادي در چنين مواردي كاربرد ندارند.اشاره به اين نكته ضروري است كه خطرات مصرف مواد دارويي انساني وحيواني و اثرات جانبي آنها كه معمولا در بسته بندي آنها بايد  موجود باشد قسمتي از فرآيندهاي هماهنگ سازي نمي باشد.بطور مشابهي، فرآورده هايي مانند غذا كه ممكن است داراي مقادير اندكي از افزودني هاي خوراكي يا باقيمانده آفت كشها باشند معمولا براي نشان دادن خطر اينگونه مواد برچسب گذاري نشده اند و انتظار نميرود كه  كاربرد سيستم هماهنگ جهانيGHS توليدكنندگان را به تدوين چنين برچسب هايي ملزم كند.

 

 

·      آزمايشهايي كه براي تعيين خواص خطرناك مواد شيميايي انجام مي شوندو بر اصول علمي و  بين المللي پذيرفته شده استوار هستند،مي توانند براي تشخيص خطرات مواد شيميايي براي سلامت انسان و محيط زيست بكار برده شوند. معيارهاي سيستم هماهنگ جهانيGHS براي تشخيص خطر يك ماده شيميايي بر سلامت انسان و محيط زيست روشهاي آزمايشي بيطرفانه اي هستند كه اجازه استفاده از  رويكردهاي متفاوتي ميدهند مشروط بر اينكه آن روشها به لحاظ علمي كاملا صحيح بوده و هم  بر اساس روشهاي بين المللي پذيرفته شده  و هم بر اساس روشهاي كار سيستم هاي موجود فعلي  معتبر باشند ونيز نتايج علمي قابل قبولي بدست دهند.

 ازآنجايي كه سازمان توسعه و همكاريهاي اقتصادي سازمان رهبري كننده ي  تنظيم وتوسعه معيارهاي هماهنگ خطرات بهداشتي مواد شيميايي است، سيستم هماهنگ جهانيGHS مانعي در راه برنامه تدوين و تنظيم راهنماي روشهاي آزمايش مواد شيميايي اين سازمان نخواهد بود.بطور مثال در زمينه داروها بر اساس معيارهاي پذيرفته شده‌كه براساس اصول سازمان بهداشت جهاني‌تدوين شده اند آزمايش مي شوند و نتايج حاصل از اين آزمايشات مورد پذيرش سيستم هماهنگ جهانيGHS خواهد بود. معيارهاي مربوط به خطرات فيزيكي مواد شيميايي  كه بر اساس استانداردهاي كميته فرعي كارشناسان حمل و نقل مواد شيميايي خطرناك وابسته به شوراي اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل تدوين شده اند با روشهاي آزمايش معين كه براي طبقه بندي خطراتي چون قابليت اشتعال و قابليت انفجار وجود دارند در ارتباط هستند .

·      سيستم هماهنگ جهانيGHS بر اساس اطلاعاتي پی ریزی شده است كه در حال حاضر در دسترس هستند. از آنجايي كه معيار هاي طبقه بندي هماهنگ مواد شيميايي بر اساس اطلاعات موجود تدوين شده اند،پذيرش اين معيارها نيازي به انجام آزمايشات مجدد موادشيميايي طبق روشهاي پذيرفته شده رايج كنوني ندارد.

 

 

بسیاری از سیستم های فعلی  كه در حال  حاضر از آنها استفاده  مي شود بر اساس داده ها و تجربيات انساني كه  با رعايت روشهاي اخلاقی

دست آمده اندوتدوين شده اند. كاربرد  GHS نبايد مانع استفاده از چنین اطلاعاتي شود وGHS آشكارا وجود و استفاده از كليه اطلاعات مناسب و مقتضي در باره خطرات و يا تاثيرات مضر احتمالي مواد شيمايي(مانند مخاطرات) را مورد تاييد قرار مي دهد.

ساير محدوديتهادرحوزه عمل به عنوان روشي براي هماهنگ سازي روشها

ارزیابی و یا مدیریت خطر  (مانند تنظيم حدود مجاز تماس شغلي برای در معرض قرار گرفتن شاغلين)  در نظر گرفته نشده است زيرا معمولا برقراي چنين حدود ي نيازمنداين است كه اقدامات ارزشيابي ازمايشگاهي  به طبقه بندي خطرات مواد شيميايي اضافه شود.بعلاوه، الزامات موجود در خصوص  مواد شیمیایی در کشورهای مختلف ارتباطي به GHS ندارد

 

ريسك  در مقابل مخاطره:

هر طبقه بندي خطر و سيستم تنظيم اعلان هاي خطر مواد شيميايي(در مورد محيط كار،مصرف كنندگان يا مشتريان و حمل و نقل) با انجام ارزيابي خطرات ناشي از مواد شيمايي يا فرآورده هاي شيميايي مربوطه آغاز مي شود و ميزان درجه زيان اوري يك ماده شيميايي بستگي به خواص ذاتي و طبيعي ماده(بطور مثال قابليت شركت در فرآيندهاي بيولوژيكي طبيعي و قابليت آتش گيري، انفجار، خورندگي و غيره) دارد. اين مشخصات عمدتا بر پايه مطالعات علمي انجام شده و در دسترس تدوين مي شوند.مفهوم ريسك يا امكان وقوع رخدادهاي مضر وسپس ايجاد ارتباط بين آنها در زماني تعريف  ميشوند كه  اطلاعات مربوط به مواجهه با مواد داراي قابليت هاي زيان آور متناسب نيز وجود داشته باشد.رويكرد اصلي براي تشخيص ارزشيابي خطر بر اساس يك فرمول ساده ترسيم مي شود:

Hazard × Exposure = Risk

ريسك = خطر×ميزان تماس

 

 

بنابراين اگر بتوان خطر يا ميزان تماس را به حداقل رساند،در واقع ريسك يا احتمال وقوع رخدادهاي مضر را كم  شده است. اعلان هاي خطر مناسب مصرف كننده ماده شيميايي رااز وجود يك خطرو نياز به كاهش ميزان تماس و در نتيجه كاهش ريسك مربوطه آگاه مي كنند.

كليه سيستمها براي بيان اطلاعات مربوط به برخي از اشكال مواد شيميايي (براي محيط كار، مصرف كننده و حمل و نقل ) هم از خطر و هم از ريسك استفاده مي كنند.آنها از نظر مكان و چگونگي تهيه اطلاعات و همچنين ميزان سطح جزئياتي كه به تماسهاي پنهان اشاره مي كنند با هم تفاوت دارند.به عنوان مثال ، مواجهه مصرف كنندگان با مواد دارويي شامل يك دز مشخص تجويز شده توسط پزشك در يك وضعيت مشخص است و مواجهه عمدي مي باشد. بنابراين يك روش تشخيصي توسط شرکت تعیین كننده مصرف دارو يك حد قابل قبول از ريسك بر اساس يك دز مشخص

براي همه مصرف كنندگان تنظيم گرديده است. اطلاعات تهيه شده كه در اختيار مصرف كننده دارو قرار مي گيرد بشترميزان ريسك تشخيص داده شده توسط آژانس تنظيم كننده مصرف دارو رانشان ميدهد تا خطرات ذاتي آن دارو يا تركيباتي كه در آن وجود دارند.

هماهنگ سازي كاربرد سيستم هماهنگ جهانيGHS:

هدف سيستم هماهنگ جهاني GHSمشخص كردن خطرات ذاتي نهفته در مواد شيميايي و مخلوطها و اعلام و بيان اطلاعات بدست آمده در خصوص اين خطرات است. معيارهاي طبقه بندي خطرات هماهنگ شده هستند.علائم خطر، نشانه ها ، كلمات و علائم استاندارد و يكسان و يك سيستم جامع تنظيم اعلان هاي خطر را تشكيل داده اند. سيستم هماهنگ جهانيGHS اجازه خواهد داد عناصرواشكال موجوددراعلان هاي خطردرسيستمهاي موجود تحت پوشش GHS درآيند. و مسئولین ذیربط تصميم ميگيرند چگونه از عناصر گوناگون سيستم هماهنگ جهانيGHS بسته به نياز هاي موجود و گروههاي هدف استفاده كنند.(با بهره گیری ازدستورالعمل فنی).

دربخش حمل و نقل، پيش بيني مي شود كه كاربرد سيستم هماهنگ جهانيGHS شبيه به كاربرد الزامات جاري كنوني خواهد بود.ظروف حاوي مواد خطرناك با علائم و اعلانهايي نشانه گذاري خواهند شد كه سميت حاد، خطرات فيزيكي و خطرات زيست محيطي ماده درون آن را نشان دهند. به مانند شاغلين ساير بخشها،كارگران بخش حمل و نقل آموزشهاي لازم را خواهند ديد. انتظار نمي رود عناصر تشكيل دهنده سيستم هماهنگ جهانيGHS  چون كلمات و علائم خاص و اعلان هاي خطر به بخشهاي حمل و نقل نيز تعميم داده شوند.

در محيط كار، انتظار مي رود عناصر تشكيل دهنده سيستم هماهنگ جهانيGHS  شامل برچسب هايي كه داراي محتواي هماهنگ شده براساس سيستم هماهنگ جهانيGHS هستند و همچنين برگه هاي ايمني مواد  به اين بخش نيز تعميم داده شوند.همچنين آموزش كارگران براي ايجاد ارتباط و درك موثر از اين برچسب ها و برگه هاي ايمني مواد بايد در دستور كار قرار گيرد.

در بخش مصرف كننده يا مشتري، انتظار ميرود كه برچسبها بطور عمده بر سيستم هماهنگ جهانيGHS متمركز شوند.اين برچسبها در رابطه با برخي

از بخشها و ملاحظات خاص محتواي اصلي سيستم هماهنگ جهانيGHS را شامل مي شوند.ساير فصول اين كتاب در مورد برچسب گذاري توضيحات لازم را ارائه مي دهد.

 

رويكرد شناسايي اجزاي كليدي سيستم(Building block approach):

در رويكرد شناسايي اجزاي كليدي سيستم كشورهادرانتخاب اينكه كدام روش شناسايي اجزاي تشكيل دهنده سيستم با كدام قسمت از سيستمهاي موجود آنها سازگار است آزاد هستند بنابراين جايي كه يك سيستم چيزي را پوشش ميدهد كه در سيستم هماهنگ جهاني GHS نيز قرار دارد، در اجراي سيستم هماهنگ جهاني GHS نيز اين پوشش بايد استوار باقي بماند. بطور مثال اگر يك سيستم سرطانزايي مواد شيميايي را تحت پوشش خود دارد، بايد اين امر در برنامه طبقه بندي هماهنگ و عناصر تشكيل دهنده برچسب هاي هماهنگ مورد توجه و پيگيري قرار گيرد.

در برآورد الزامات سيستمهاي موجود،اشاره  شده است كه تحت پوشش قرار دادن خطرات ممكن است بسته به نياز گروه هدف به اطلاعات بخصوصي متفاوت باشد. بويژه اينكه در برخي بخشها مانند بخش حمل و نقل بيشتر بر روي خطرات حاد مواد شيميايي بر روي سلامت و يا خطرات فيزيكي اين موا د متمركز مي شوند اما اثرات مزمن مورد انتظار در اثر تماس با اين مواد شيميايي دراين بخش تحت پوشش قرار نمي گيرد.اما ممكن است تفاوت هاي ديگري هم وجود داشته باشد، ممكن است برخي كشورها در روش استفاده خود از سيستم هماهنگ جهاني GHS روشهايي را كه كليه اثرات مشخص شده در سيستم هماهنگ جهاني را تحت پوشش قرار ميدهد انتخاب نكنند.

عناصر هماهنگ شده از GHS  ممکن است به عنوان مجموعه ای از بلوک هايي در نظر گرفته شوند  كه ساختمان يك  رویکرد نظارتی را شكل ميدهند. هنگامي  كه  يك طيف كامل طبقه بندي  در دسترس همگان است و  ويك  کشور یا سازمانمي تواند با انتخاب  و استفاده از آن يك اثر معيني را كه مطابق با  GHS  است  تحت پوشش قرار دهد لازم نيست اين طيف  طبقه بندي كاملا باGHS منطبق باشد.

با وجودي که خطرات فیزیکی در محل کار و یا بخش های حمل و نقل حائز اهميت است،  مصرف کنندگان ممکن است  نيازي به دانستن برخی از خطرات فیزیکی  در حالات مختلف استفاده از محصول  نداشته باشند.تا زماني كه خطرات مواد و يا  سيستم  بطور مداوم  تحت پوشش   معیارها و الزامات  GHSقرار دارند، مورد به عنوان اجراي مناسب و موثر GHS در نظر گرفته مي شود.

واقعیت  غير قابل انكار اين است كه صادر کننده نیاز دارد تا با الزامات  اجرايي GHS كشور وارد كننده ماده شيميايي  خود را منطبق سازد، امیداست که استفاده از GHSدرسراسر دنيادرنهایت بتواند جهان

را به یک وضعیت کاملا هماهنگ رهنمون سازد.

 

اجرا و نگهداری GHS:

به منظور پیاده سازی GHS ، شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد(ECOSOC) طي قطعنامه شماره65/1999مورخ 29 اكتبر 1999 ميلادي  کمیته  کارشناسان سازمان ملل متحد در حمل و نقل کالاهای خطرناک  را مجددا تشكيل داد.

کمیته جدید متخصصین  حمل و نقل کالاهای خطرناک وسیستم هماهنگ  جهاني  طبقه بندی و برچسب گذاري مواد شیمیایی UNSCETDG/ GHS) ) نام گرفت كه كميته فرعي(زيركميته) كارشناسان  حمل و نقل کالاهای خطرناک(UNSCETDG)  خود را حفظ نمود و نيز زيرمجموعه جديدش  زیر کمیته متخصصین در سطح جهانی  سیستم هماهنگ جهاني  طبقه بندی و برچسب گذاري مواد شيميايي (UNSCEGHS) را تاسيس كردكه اين زير كميته جديد وظايف زير را پيگيري مي كند:

الف:  مديريت و خط دهي اصليGHS به عنوان متولي امر طبقه بندي و برچسب گذاري مواد شيميايي

ب:  كار با ضوابط و مجموعه هاي موجود جهت  تعیین نیازو زمان  به روز رسانی ضوابط فنی ، و اطمینان از  سودمندی عملی‌آنها،با توجه به‌اينكه‌ايجاد تغيرات جهت روزآمد نگه داشتن سیستم GHSيك ضرورت است .

 پ: ترویج تفاهم و استفاده از GHS و تشویق ارائه پس خوراندها ؛

ت: برای ایجاد GHS در دسترس همگان و براي استفاده جهاني  

 ث:تنظيم راهنما هاي مورد نياز براي كاربرد سيستمGHS  و در دسترس قرار دادن آنها و شرح و تفسیر و  استفاده از ضوابط فنی برای پشتیبانی  از برنامه جهت پايدار سازي آن و

ج: تنظيم و آماده كردن برنامه هاي كاري و ارائه توصیه هایی به کمیته و زيركميته كارشناسان حمل ونقل کالاهای خطرناک UNSCETDG))

 

  و نیز زیرکمیته متخصصین  سیستم هماهنگ جهاني  طبقه بندی و برچسب گذاري مواد شيميايي((UNSCEGHS که هر دو زیر نظر كميته مافوق در اين دو حوزه مسئوليت به فعاليت مي پردازندو كميته عالی بيشتر به مسائل استراتژيك مي پردازد تا مسائل فني.

 انتظار نميرود كه كميته عالی به بررسي و بازنگري و تجزيه و تحليل توصيه هاي فني زيركميته ها بپردازد بلكه

وظایف اصلی آن عبارتند از :

الف:تاييد و تصويب برنامه كاري زيركميته ها در بر اساس منابع موجود

ب: هماهنگی راهبردی در حوزه سیاست  كاري و استراتژي  زير كميته ها در  حوزه هاي  مشترک و تداخل وظايف احتمالي

پ:موافقت و تایید رسمی توصیه های زیر کمیته ها و فراهم ٱوردن سازوکار لازم جهت انتقال این توصیه ها به شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد(ECOSOC)  و

ت:هماهنگ سازی و تسهیل فعالیت زیرکمیته ها

سند GHS:

این سند سیستم هماهنگ جهانی GHS را توضیح می دهد و نیز حاوی معیارهای هماهنگ طبقه بندی خطرات و علائم مربوط به اعلان های خطر است.

 علاوه بر این ، برای کمک به کشورها و سازمانها در اجرا و  توسعه ابزارهای پیاده کردن سیستم هماهنگ جهانی GHS راهنماهایی نیز  در این سند گنجانده شده است.

سیستم هماهنگ جهانی GHS طوری طراحی شده است که اجازه میدهد طبقه بندی بر اساس نیاز کاربران انجام شود.

انتظار میرود تا هنگامی که  این سند اصول اساسی شرح

و توصیف سیستم هماهنگ جهانی GHSرافراهم می کندبراساس اصل مطلب را برای شرح GHS ، ابزارهای کمکی های فنی نیز فراهم شده و جهت تسهیل وارتقای اجرای سیستم هماهنگ جهانی GHS در دسترس قرار گیرد.