ساختار مولکولی سيليس آمورفوز بصورت غير منظم است ولی سيليس  پلي مورف دارای ساختار مولکولی منظم و دارای استحکام مولکولی بيشتری است. سيليس  كريستالي در قياس با سيليس آمورفوز داراي سميت بيشتري است و توان بيشتري را در ايجاد بيماري سيليكوزيس دارند.. در طبيعت شكل كوارتز الفا فراوانتر از بقيه ديده مي شود و بدليل فراواني آن در طبيعت،  اصطلاح كوارتز اغلب بنام سيليس كريستالی بيان مي شود.

سيليس هاي كريستالي پلي مورف مي تواند طي فرايند هاي صنعتي تحت حرارت زياد از قبيل تكليس خاك دياتومه، ساختن سراميك، تامين ماسه ريخته گري،پروسه هاي ريخته گري، توليد كاربيد كلسيم توليد شوند. سیلیس هاي کریستال بطور طبیعی در بسیاری از مواد از قبیل گرانیت، فلد سپا و همچنین بعنوان یک ترکیب اصلی ازشن و  ماسه  موجود در زمین يافت مي شوند.

 كارگران شاغل زيادي در صنايع  از قبيل کار در تونل –  معدن – تامين ماسه ريخته گري - ریخته گری مواد- سنگ کاری ساختمان- عمليات خاكي- تولید پلاستيك -صنايع  شیشه گری – سند بلاست   با ماسه پرانی- فعاليتهاي ساختمانی- معادن شن و ماسه- سفال گري- عمليات ساختماني- حفاري- كشاورزي-چكش كاري-سراميك و آجر سازي، برش كاري سنگ، توليد سیمان پورتلند، بتون ريزي، ساخت صابون، دترجنتها و... با سيليس کریستالی از طريق  هواي تنفسي مواجهه دارند(2).

استنشاق گرد وغبار سيليس در يك دوره زماني و با غلظتهاي كافي مي تواند سبب شكل گرفتن آسيب بافتي  گشتــه كه شكل ويژه آن در ريه بصورت نودولهاي اليافي بصورت مجزا يا مجتمع ديده مي شود. بيماري سيليكوزيس به سه نوع : حاد ؛ تحت حاد ومزمن دسته بندي شده و ميزان  بروز آن به طول مدت تماس، غلظت گرد و غبار سيليس كريستالي، سايز ذرات و خصوصيات فردي  بستگي دارد و ضمناً مواجهه با ذرات سيليس كريستالي قابل تنفس مي تواند سبب افزايش بروز بيماري توبركلوزيس (سل) شود. 

در كشور امريكا بيش از 7/1 ميليون كارگر درصنايع  با سيليس کریستالی تنفسي تماس دارند و هر سال بيش از 250 نفر از ميان كارگران ياد شده بدليل ابتلا به بيماري سيليكوزيس فوت مي نمايند.

 در ايران آمار دقیقی از تعداد كارگران در مواجهه با سيليس كريستالي تنفسي، موجود نمي باشد ولي موارد بيماري نادر سيليكوزيس حاد در استانهاي غربــي كشور گزارش گرديده است كه نشان از مواجهه زياد كارگران با سيليس و وضعيت نامطلوب شرايط كار كارگران دارد. 

مطالعات محدود انجام شده توسط وزارت بهداشت مرکز سلامت محیط و کار(در ملایر و قم) نشان میدهد بیش از 12 در صد کارگران در معرض در سنگ کوبیها در مراحل پیشرفته بیماری سیلیکوزیس بوده اند. تحقيقات بعمل آمده در صنعت شيشه‌سازي  حاكي از بالا بودن مقدار ميانگين غلظت گردو غبار سيليس آزاد قابل استنشاق در قياس با معيار هاي [3]ACGIH و افزايش  شيوع علائم اختلالات ريوي (سرفه، خروج خلط، رنگ خلط، احساس فشردگي در سينه، تنگي نفس و...) و در مواردي بيماري  سيليكوز يس در كارگران تماس يافته مشاهده شده است.


[1] Amorphous

[2] Polymorphous

[3] American Conference of Industrial Hygienists